Czarodziej – mag – czarnoksiężnik czyli moc słowa

Witam wszystkich bardzo serdecznie. Przedstawiałem ostatnio znajomej moją teorię w pracy magisterskiej, dotyczącą postaci fantastycznych. Gdy wymieniłem tytułowe określenia zapytała: a czym to się różni? Powiem, że koleżanka zaznajomiona z fantastycznym półświatkiem, dlatego jej odpowiedź trochę mnie zdziwiła, więc postanowiłem wysmarować ten tekst wyjaśniający, ugruntowujący, bądź przeczący waszej wiedzy.

Pewnie spotkaliście się z wyrażeniami, które w mowie potocznej są używane niezgodnie ze swoim przeznaczeniem. Głośna sprawa z „przynajmniej” i „bynajmniej” itp. Nie jestem językoznawcą, więc nie będę się tutaj dłużej rozwodził. Mogę jedynie zastanowić się nad etymologią (pochodzeniem) danych słów. A i przepraszam tych, którzy niezbyt znają i nie interesują się fantastyką, niestety (dla was) najlepiej czuję się właśnie w tym konkretnym gatunku. Obiecuję, że będę poruszał też tematy okołoliterackie, jeśli macie jakieś zagadnienia: piszcie!

Podstawową różnicą charakteryzującą czarodzieja, maga i czarnoksiężnika jest ich nastawienie do świata, karma, moralność. Jakkolwiek by to nie nazwać przede wszystkim same postacie różnią się charakterem, który właśnie odzwierciedla nazewnictwo.

Czarodziej – postać kojarząca się nam ze starszym, dobrodusznym mężczyzną podpierającym się jesionową laską. Toż to fantazmat (zapraszam do wcześniejszych postów), stworzony przez literaturę i kulturę. Od Gandalfa, Merlina zaczynając a na Dumbledorze kończąc obraz raczej się nie zmienia. Oczywiście są odstępstwa od reguły w postaci Pottera czy młodego Merlina, w tych postaciach zmieniono jedynie element wieku, reszta pozostaje bez zmian.

Mag – i tu nasza (a przynajmniej moja) świadomość ma problem, bowiem w sumie jak wyobrazić sobie tę postać? Najpewniej jako mężczyznę pod trzydziestkę, który posługuje się magią żywiołów. Przybiera najchętniej rolę podróżnika, banity, bohatera do wynajęcia. I w sumie jest to bohater najbardziej złożony. Nie stoi on bowiem po żadnej ze stron. Jego czyny rozpatrujemy w kategorii dobra i zła, on zaś w sumie posiada status neutralny. Raz wybiera zło, raz dobro = wychodzi na zero i w sumie przygoda kręci się dalej.

Czarnoksiężnik – co tu dużo mówić: podły typ bratający się zazwyczaj z wężami, ropuchami i innymi stworzeniami świata chtonicznego (podziemia). Mężczyzna odziany w czerń, działający na szkodę innych, dba jedynie o swoje interesy. Postać ta najczęściej jest jednowymiarowa w historii, by na końcu okazać się bohaterem tragicznym. Czy on nie może być zawsze do końca tym złym? Ale odbiegam od tematu. Tu najczęściej mamy do czynienia z takimi szkołami magii jak: nekromancja, czarna magia, demonologia.

Pozostaje więc pytanie czy w naszej świadomości nigdy nie pojawia się dobry nekromanta? I gdy już się pojawi, to można określić go mianem czarodzieja? Odpowiedź jest dwojaka, jeśli rozpatrujemy go tylko i wyłącznie pod względem charakteru (jest dobry) więc jest czarodziejem (z definicji). Jednakże w świecie przedstawionym (dla społeczności) będzie czarnoksiężnikiem, bowiem nekromancja jest nauką zakazaną i kojarzoną ze sferą tabu (zmarłymi). Pozostaje też kwestia tego, czy w trakcie swej nauki nie przekroczył granicy człowieczeństwa, bo ogólnie jego praktyki są przecież profanacją zwłok. Zastanawiające.

Możemy więc przeprowadzić klasyfikację ze względu na szkoły magii. Przykładowo: zielarstwo, biała magia, przywracanie (w zależności od wykreowanych światów może to mieć inne nazwy) kojarzone są z czarodziejami, czarodziejkami. Oczywiście magia żywiołów przypisana magom również może być domeną czarodziei, jednak ze względu na swój chaotyczny charakter jest właśnie związana z niestałym, zmiennym charakterem postaci maga. O czarnoksiężniku wspomniałem już wcześniej więc nie będę się powtarzał.

Widać tu, że największe pole do popisu daje nam mag, bowiem korzystać możemy ze wszelkiej dostępnej magii bez obaw, że czytelnik będzie miał fantazmatyczny zgrzyt. Oczywiście podobać może się zamysł szalonego czarnoksiężnika posługującego się magią leczenia na polu bitwy. Zaleczyć na śmierć? Czemu nie… J

Kończąc swój wywód, zwracajmy uwagę na słowa i znaczenia (oraz fantazmaty) jakie ze sobą niosą. Podobnie jest w przypadku wiedźmy, wiedźmina i wiedźmiarza, ten ostatni przez pana Geralta jest obecnie bardzo skrzywdzony, gdyż bierze się go za łowcę potworów a nie męski odpowiednik wiedźmy (spotkałem się z takim przekonaniem, więc nie jest wyssane z palca). Uważajmy więc i zgłębiajmy znaczenie słów, które współcześnie w takim tempie zmieniają swoje znaczenie, że trudno za tym wszystkim nadążyć. Wiecie, może za chwilę wyjdzie nowy hit, który przewróci do góry nogami wszelkie ustalenia świata fantasy.

Uważający na słowa, wakacyjny Azamer